3. Kimyasal Tepkimeler ve Denklemler


Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

Kimyasal tepkimeler” dediğimizde, çevremizde devamlı gerçekleşen kimyasal olayları kastederiz.

  • Kimyasal Tepkime” kavramı ile aynı anlama gelen diğer ifadeler şunlardır:
    • Kimyasal Olay
    • Kimyasal Reaksiyon
    • Kimyasal Değişim
  • Bir kimyasal olayı kimya dili ile yazmak için, “tepkime denklemlerini” kullanırız.
    • Tepkime denklemlerine kısaca, “denklem” veya “tepkime” de diyebiliriz.
    • Bir tepkime denklemi, bir kimyasal olayı, kimya diline göre anlatma biçimidir.
    • Kimya bilen herkes, bir denkleme baktığında, gerçekleşen olayı anlar.

Tepkime Denklemleri

  • Olayları kimya diline çevirmek için, olayın denklemini yazmamız gerekir.
  • Bir tepkime denkleminde olması gereken bölümler şunlardır:
    1. Tepkimeye giren maddeler (Girenler)
    2. Tepkime oku ( )
    3. Tepkimede oluşan ürünler (Ürünler)
  • Bu 3 elemanı birlikte kullanarak bir denklem şöyle kurulur:
    • Girenler → Ürünler
  • Tepkime denklemlerinde, tepkime oku, her zaman ürünleri (oluşan maddeleri) gösterir.
    • Giren ya da ürünler birden fazla ise, aralarına “+” işareti konulur.
  • Mesela, A maddesi ile B maddesi arasında bir tepkime gerçekleşsin:
    • Bu tepkime sonucunda C ve D maddeleri oluşsun.
    • Bu olayı, bir tepkime denklemi olarak yazmak istersek şu şekilde yazabiliriz:

      A + B → C + D

Örnek:

HCl + NaOH → NaCl + H2O

Yukarıda verilen kimyasal tepkime denkleminde, tepkimeye girenleri ve ürünleri belirtiniz.

Çözümü göster

Bu bir reklamdır:

Denklemlerde Maddelerin Fiziksel Halleri

  • Tepkime denklemlerinde, tepkimeye giren ya da oluşan maddelerin katı-sıvı-gaz hallerinin önemli olduğu durumlar da vardır.
  • Bu durumlarda, denklemdeki maddelerin fiziksel hallerini belirtmek gerekir.
  • Bir maddenin fiziksel hali, formülünün sağ alt köşesinde ve parantez içinde (k), (s) ve (g) şeklinde belirtilir.
  • Aşağıda, suyun (H2O) katı-sıvı-gaz halleri verilmiştir:
    • H2O(k) : Katı su
    • H2O(s) : Sıvı su
    • H2O(g) : Gaz su
  • Birçok madde, tepkimeye girmeden önce suda çözülür.
  • Bir maddenin suda çözünmüş durumda olduğunu ifade etmek için (suda) veya (aq) ifadeleri kullanılır.
  • Aşağıda yemek tuzunun (NaCl) suda çözünmüş halleri verilmiştir:
    • NaCl(suda) : Suda çözünmüş NaCl bileşiği (NaCl çözeltisi de denir)
    • NaCl(aq) : Suda çözünmüş NaCl bileşiği (NaCl çözeltisi de denir)

Kimyasal Tepkimelerin Belirtileri

  • Maddelerin bir kimyasal tepkimeye girdikleri genellikle şu belirtilerden anlaşılır:
    • Renk değişimi
    • Alev ya da duman çıkışı
    • Isı ve sıcaklık değişimi
    • İletkenlik değişimi
    • Gaz çıkışı
  • İki maddenin bir araya getirilmesi, aralarında bir kimyasal tepkime gerçekleşmesi için yeterli değildir.
  • Her kimyasal tepkimenin başlaması gereken bir sıcaklık ve basınç değeri vardır.
  • Tepkimeler başlamaları için gereken koşullar sağlanmadan başlamazlar:
    • Mesela; Fe (Demir) ve S (Kükürt) elementleri, tepkimeye girerek FeS (Demir II sülfür) bileşiğini oluşturabilen elementlerdir:

      Fe(k) + S(k) → FeS(k)

    • Fakat; bu iki elementi bir araya getirmek, bu bileşiği oluşturmak için yeterli değildir.
    • Bu iki element arasında, yukarıda verilen tepkimenin gerçekleşmesi için, belli bir sıcaklığa kadar ısıtılmaları gerekir.
    • Aşağıdaki vidyoda, Fe ve S elementlerinin tepkimeye girebilmesi için, sıcak bir cam çubuk yardımı ile ısıtılmaları ve tepkimenin gerçekleşerek FeS bileşiğinin oluşumu verilmiştir:
Fe + S → FeS
Tepkimesi

Bu bir reklamdır:

Kimyasal Tepkimelerde Korunan-Değişebilen Özellikler

  • Bir kimyasal tepkimede, tepkimeye giren maddelerde bazı özellikler değişebilirken bazı özellikler her zaman sabit kalır.

Bir kimyasal tepkimede, giren maddelerin asla değişmeyen ve değişebilen özellikleri şunlardır:

Her Zaman Korunan Özellikler

  • Toplam atom sayısı ve türü
  • Toplam kütle
  • Toplam proton sayısı
  • Toplam nötron sayısı
  • Toplam elektron sayısı
  • Atomların çekirdek yükü
  • Toplam yük
  • Atomların çekirdeğin yapısı
  • Toplam enerji

Değişebilen Özellikler

  • Kimyasal ve fiziksel özellikler (kesin)
  • Mol sayısı
  • Molekül sayısı
  • Kimyasal türlerin sayısı (Tanecik sayısı)
  • Madde sayısı ve çeşidi
  • Kimyasal türlerin elektron sayısı
  • Hacim ve basınç (gazlar için)
  • Maddenin fiziksel hâli
  • Renk, koku, tat, iletkenlik vb.

Kimyasal Tepkime Denklemlerinin Denkleştirilmesi

  • Bir kimyasal tepkime denkleminde, giren atomların sayılarının ürünlerdeki atomların sayılarına eşitlenmesi gerekir.
  • Yani bir atom, tepkimeye kaç tane girdiyse o kadar tane çıkmak zorundadır.
  • Çünkü hiç bir kimyasal tepkimede, atomlar yok olamaz veya yoktan var olamaz. (Kütlenin Korunumu Kanunu)

Tepkime denklemlerinde, girenlerdeki ve ürünlerdeki atomların sayısını birbirine eşitleme işlemine, denkleştirme denir.

Denkleştirme İşlemi

  • Denkleştirme işlemindeki tek amacımız, tepkimenin girenler tarafındaki her bir atomun sayısını ürünlerdeki sayısı ile eşitlemektir.
    • Mesela; Fe atomu, bir tepkimenin girenler kısmında 3 tane ise ürünler kısmında da 3 tane olmak zorundadır. Girenler kısmında 1 tane Fe atomu varsa ürünler kısmında da 1 tane Fe atomu olmak zorundadır.
  • Bu eşitliği tepkimedeki bütün atomlar için teker teker sağladığımızda tepkime denklemi denkleşmiş olur.
  • Atomların eşitliğini sağlamak için kural, maddelerin formüllerinin önüne uygun katsayılar yazmaktır.
    • Katsayı demek; maddelerin formüllerinin önüne yazılan sayılar demektir.

Öğretici Örnek:

Aşağıda; denkleştirilmeden önce ve sonra bir tepkime örneği verilmiştir:

Denkleştirilmemiş bir kimyasal tepkime:

H2 + N2 → NH3

Girenlerde:
— 2 tane H atomu var
— 2 tane N atomu var.

Ürünlerde:
— 3 tane H atomu var
— 1 tane N atomu var

Aynı tepkime denkleştirildikten sonra:

3H2 + N2 → 2NH3

Girenlerde:
— 6 tane H atomu var
— 2 tane N atomu var.

Ürünlerde:
— 6 tane H atomu var
— 2 tane N atomu var

Her bir atomun girenlerdeki sayısı, ürünlerdeki sayısına eşittir.

Bu bir reklamdır:

Denklem denkleştirilmesinde uyulması gereken veya tavsiye edilen adımlar şunlardır:

  • Maddelerin formüllerini değiştirmek yasaktır.
    • Atomların eşitliğini sağlamak için, formüllerdeki sayılar ile uğraşılmaz, formüllerin önüne uygun katsayılar bulunur.
  • Katsayılarda 1 görünmez:
    • Denkleşmiş bir tepkimede, maddenin katsayısı yoksa, bu maddenin katsayısı 1’dir.
  • Bileşiklerin katsayıları her zaman tam sayı olmak zorundadır.
  • O2, H2, N2 gibi, 2 atomlu element moleküllerinde katsayılar n/2 olabilir.
  • Bileşiğin katsayısı, bileşikteki bütün atomları çarpar.
  • Denklemdeki, en kalabalık bileşiğin katsayısını 1 yaparak başlamak genelde işimizi kolaylaştırır.
  • Bir element bir çok bileşikte varsa, o elementi en sona bırakmak işimizi kolaylaştırır:
    • Bu yüzden Oksijen (O) ve Hidrojen (H) atomlarını denkleştirme işlemini en sona bırakmakta fayda vardır.
  • Katsayısı bulunana kadar, maddedeki atomlar hesaba katılamaz.
  • Bir tepkime denklemindeki katsayılar, genişletilebilir ya da sadeleşebilir.

Denkleştirme örneklerine geçmeden önce gelin, katsayısına göre bileşiklerdeki atomları saymayı öğrenelim:

Bu bir reklamdır:

Öğretici Örnek

Tepkime denklemini denkleştirirken, karşımıza çıkabilecek bazı bileşiklerin atomları şöyle sayılır:

  • H2O demek:
    • Katsayısı 1 demektir.
    • 2 tane H atomu, 1 tane O atomu var demektir.
  • 2H2O
    • Katsayısı 2 demektir.
    • 4 tane H atomu, 2 tane O atomu var demektir.
  • NaNO3
    • Katsayısı 1 demektir.
    • 1 tane Na, 1 tane N ve 3 tane O atomu var demektir.
  • 3NaNO3
    • Katsayısı 3 demektir.
    • 3 tane Na, 3 tane N ve 9 tane O atomu var demektir.
  • Al2(SO4)3
    • Katsayısı 1 demektir.
    • 2 tane Al, 3 tane S ve 12 tane O atomu var demektir.
  • 5Al2(SO4)3
    • Katsayısı 5 demektir.
    • 10 tane Al, 15 tane S ve 60 tane O atomu var demektir.

Bu bir reklamdır:

Örnek:

C3H8 + O2 → CO2 + H2O

Yukarıdaki tepkimeyi denkleştiriniz.

Cevabı göster
Çözümü göster

Bu bir reklamdır:

Örnek:

C2H5OH + O2 → CO2 + H2O

Yukarıdaki tepkimeyi denkleştiriniz.

Cevabı göster
Çözümü göster

Bu bir reklamdır:

Örnek:

KClO3 → KCl + O2

Yukarıdaki tepkimeyi en küçük tam sayılarla denkleştiriniz.

Cevabı göster
Çözümü göster

Bu bir reklamdır:

Örnek:

H2 + N2 → NH3

Yukarıdaki tepkimeyi denkleştiriniz.

Cevabı göster
Çözümü göster

Bu bir reklamdır:

Örnek:

Fe2O3(k) + 2Al(k) → X + 2Fe(s)

Yukarıdaki tepkimede, X ile gösterilen maddenin hangisidir?

Cevabı göster
Çözümü göster

Bu bir reklamdır:

Örnek:

I) Al + O2 → Al2O3
II) NH3 + O2 → N2 + H2O
III) H2SO4 + NaOH → Na2SO4 + H2O

Yukarıdaki tepkimeleri denkleştiriniz.

Cevabı göster

Kimyasal Tepkime Türleri

  • Kimyasal tepkimeler çok çeşitlidir. Bu yüzden her tepkimeyi teker teker öğrenmek yerine, birbirine benzeyen tepkimeleri ortak yönleriyle öğrenmek daha kolay bir yoldur.
  • Ortak yönlerine göre, kimyasal tepkimeler, 5 türe ayrılacaktır. Bu türler şunlardır:
    • Yanma Tepkimeleri
    • Sentez (Oluşum) Tepkimeleri
    • Analiz (Ayrışma) Tepkimeleri
    • Asit-Baz Tepkimeleri
    • Çözünme-Çökelme Tepkimeleri

Gelin bu tepkimeleri daha yakından ele alalım.

1. Yanma Tepkimeleri

Yanma Tepkimeleri
Yanma Tepkimeleri
  • Bir maddenin, Oksijen elementi (O2) ile verdiği tepkimeye, yanma tepkimesi denir.
    • Tepkimenin girenler kısmında O2 elementi varsa, tepkime bir yanma tepkmesidir.
  • Aşağıdaki tepkimeler birer yanma tepkimesidir:
    • 2Na + 1/2O2 →  Na2O
    • 2C2H6(g) + 7O2(g) → 4CO2(g) + 6H2O(g)
    • Mg + 1/2O2 →  MgO
  • Yanma tepkimeleri, genel olarak ısı veren yani (ekzotermik) tepkimelerdir. (Ekzotermik tepkimeler, ürnlerindeki ısıdan anlaşılır.)
    • 2Na + 1/2O2 →  Na2O + ısı
    • 2C2H6(g) + 7O2(g) → 4CO2(g) + 6H2O(g) + ısı
    • Mg + 1/2O2 →  MgO + ısı
  • İstisna olarak; N2 elementinin yanması, ısı alan (endotermik) bir tepkimedir. (Endotermik tepkimeler, girenlerdeki ısıdan anlaşılır.)
    • N2 + 1/2O2 + ısı→  N2O
  • Su, Hidrojen elementinin (H2) yanması ile oluşur:
    • H2 + 1/2O2 →  H2O + ısı

Organik Bileşiklerin Yanması

  • C (Karbon) elementinin oluşturduğu bileşiklere organik bileşikler denir.
  • Organik bileşiklerde, C elementi ile birlikte genellikle, Hidrojen (H) ile elementi de bulunur. Aşağıda, organik bileşiklerden bazı örnekler verilmiştir:
    • CH4
    • C2H4
    • C2H5OH
    • C6H6
    • C6H12O6
  • Şu yanıcı organik bileşiklerin adını da çoğumuz duymuştur:
    • Doğal gaz (CH4)
    • Benzin
    • Mazot
    • LPG gazı
    • Tiner
    • Alkol (C2H5OH)
    • Plastikler
  • Bir organik bileşik yandığında, mutlaka, CO2 ve H2O ve ısı oluşur. Aşağıda, bazı organik bileşiklerin yanma tepkimeleri verilmiştir:
    • CH4(g) + 2O2(g) →  CO2(g) + 2H2O(g) + ısı
    • 2C2H6(g) + 7O2(g) → 4CO2(g) + 6H2O(g) + ısı
    • C3H8(g) + 5O2(g) → 3CO2(g) + 4H2O(g) + ısı
    • 2C4H10(g) + 13O2(g) →  8CO2(g) + 10H2O(g) + ısı

Hızlı ve Yavaş Yanma

  • Alevli yanma tepkimelerine hızlı yanma denir. Bazı hızlı yanma örnekleri şunlardır:
    • Organik bileşiklerin yanması
    • Odunun, kömürün, kağıdın yanması
  • Alev veya duman çıkarmadan gerçekleşen yanma tepkimelerine yavaş yanma denir. Bazı yavaş yanma örnekleri şunlardır:
    • Metallerin paslanması (Metallerin oksitlenmesi)

Yanma Şartı

  • Yanma olayı için gerekli olan oksijenin kaynağı havadır.
    • Havanın yaklaşık %21′ oksijendir.
  • Yanmanın gerçekleşmesi için, şunların aynı noktada buluşması lazım:
    1. Yanıcı madde
    2. Oksijen ya da hava
    3. Tutuşma sıcaklığı
  • Bu şartlardan biri olmazsa yanma olmaz.
  • Bir yangının söndürülmesi için de bu üçünden herhangi bir ortamdan uzaklaştırılmalıdır:
    • Yanan maddenin havayla teması kesilirse, oksijen biter ve yanma durur.
    • Yanıcı madde olmazsa yanma olmaz.
    • Soğuk bir ortamda, tutuşma sıcaklığı olmayacağı için yanma olmaz.

Öğretici Örnek:

  • Demirin (Fe) paslanması tepkimesi:
    • 4Fe(k) + 3O2(g) → 2Fe2O3(k)
  • Bakırın (Cu) oksitlenmesi tepkimesi:
    • 2Cu(k) + 1/2O2(g) → Cu2O(k)
  • Gümüşün (Ag) kararması tepkimesi:
    • 2Ag(k) + 1/2O2(g) → Ag2O(k)

Bu bir reklamdır:

2. Sentez (Oluşma) Tepkimeleri

  • En az iki maddenin, bir kimyasal tepkime ile birleşerek, tek bir maddeye dönüştüğü tepkimelerdir.
  • Sentez tepkimelerinin girenlerinde en az iki madde olur, ürünler tarafında bir tane ürün vardır.
  • Bazı sentez tepkimesi örnekleri:
    • A + B → AB
    • H2 + Cl2 → 2HCl
    • 3H2 + N2 → 2NH3
    • CaO(k) + CO2(g) → CaCO3(k)
  • Suyun elementlerinden oluşması tepkimesi, hem yanma hem de sentez tepkimesi:
    • H2 + 1/2O2 →  H2O
  • Asit yağmurlarında, sülfürik asit (H2SO4) oluşumu, sentez tepkimesinin doğadaki örneklerinden biridir:
    • SO3(g) + H2O(s) → H2SO4(suda)
  • Asit yağmurlarında, karbonik asit (H2CO3) oluşumu, sentez tepkimesinin doğadaki örneklerinden biridir:
    • CO2(g) + H2O(s) → H2CO3(suda)

Bu bir reklamdır:

3. Analiz (Ayrışma) Tepkimeleri

  • Sentez tepkimelerinin tam tersidir.
    • Bir maddenin, kimyasal bir tepkime ile parçalanarak, en az iki maddeye dönüştüğü tepkimelerdir.
  • Analiz tepkimelerinde, bir tane giren, en az iki tane ürün vardır. Analiz tepkimelerine örnekler:
    • AB → A + B
    • 2HCl → H2 + Cl2
    • 2NH3 → 3H2 + N2
    • CaCO3(k) → CaO(k) + CO2(g)

4. Asit – Baz Tepkimeleri

Asitler Bazlar ve Tuzlar, Kimya 10 dersine, ayrı bir ünite olarak işlenecektir. Bu yüzden burada gördüğünüz bileşikler ve tepkimeler, detaylı olarak tekrar ele alınacaktır.

  • Asitler suya H+ iyon veren bileşiklerdir.
  • Bazlar suya OH iyonu veren bileşiklerdir.
  • Aşağıda asit ve baz bileşiklerinden bazı örnekler verilmiştir:
Bazı Asit Bileşikleri
  • HF: Hidroflorik asit (Hidrojen florür)
  • HCl: Hidroklorik asit (Hidrojen klorür)
  • HBr: Hidrobromik asit (Hidrojen bromür)
  • HI: Hidroiyodik asit (Hidrojen iyodür)
  • HNO3: Nitrik asit (Kezzap)
  • H2SO4: Sülfürik asit (Zaç yağı)
  • H2CO3: Korbonik asit
  • CH3COOH: Asetik asit (sirke)
  • H3PO4: Fosforik asit
Bazı Baz Bileşikleri
  • NaOH: Sodyum hidroksit (Sud kostik)
  • KOH: Potasyum hidroksit (Potas kostik)
  • Mg(OH)2: Magnezyum hidroksit
  • Ba(OH)2: Baryum hidroksit
  • NH3: Amonyak
  • Ca(OH)2: Kalsiyum hidroksit
  • Bir asit ile bir bazın verdiği kimyasal tepkimelere asit-baz tepkimeleri denir.
  • Asit baz tepkimelerinin diğer adı da “nötürleşme” tepkimesidir.
  • Asit ile bazın tepkimesinden tuz ve su oluşur.

Asit – Baz (Nötürleşme) Tepkimesi:
Asit + Baz → Tuz + Su

Asit bazı tepkimelerine bazı örnekler:

  • HCI(suda) + NaOH(suda) NaCI(suda) + H2O(s)
  • H2SO4(suda) + 2KOH(suda) K2SO4(suda) + 2H2O(s)
  • 2HNO3(suda) + Ba(OH)2(suda) Ba(NO3)2(suda) + 2H2O(s)
  • H2SO4(suda) + 2NaOH(suda) Na2SO4(suda) + 2H2O(s)
  • 3HCl(suda) + Al(OH)3(suda) AlCI3(suda) + 3H2O(s)

Bu bir reklamdır:

Asit-Baz Tepkimesi Örnekleri

HCI(suda) + NaOH(suda) Tepkimesi

Nötürleşme Tepkimesi

  • Asit baz tepkimelerine nötürleşme tepkimesi denmesinin sebebi, aşağıdaki tepkimedir:

H+ + OH → H2O

  • Asit ile baz bileşikleri tepkimeye girdiğinde, asidin suya verdiği H+ iyonu ile OH iyonu yukarıdaki tepkime ile suyu oluşturur.
  • Bu tepkime, nötürleşme tepkimesidir.
  • Amonyak (NH3) bazı, asitlerle tepkimeye girdiğinde, tepkimede sadece tuz oluşur, su oluşmaz.
  • Su oluşturmadığı için, Amonyaklı asit-baz tepkimelerine nötürleşme tepkimesi denmez.

Aşağıda, Amonyak bazının asitlerle verdiği asit-baz tepkimelerine örnekler verilmiştir:

  • NH3(g) + HCl(g) → NH4Cl(k)
  • NH3(g) + HI(g) → NH4I(k)
  • NH3(g) + HBr(g) → NH4Br(k)

5. Çözünme – Çökelme Tepkimeleri

  • İki maddenin birbiri içinde gözle görülmeyecek kadar küçük parçacıklar hâlinde dağılmasına çözünme denir.
  • Maddeler birbirinde çözününce bir çözelti (homojen karışım) oluşur.
  • Çözeltide, genellikle miktarı az olan madde çözünen, miktarı çok olan madde çözücüdür.
  • Bir maddenin, suda çözünmüş olduğunu göstermek için, formülünün sağ alt köşesine “(suda)” veya “(aq)” yazılır:
    • NaCl(suda) : Suda çözünmüş NaCl
    • AgNO3(suda) : Suda çözünmüş AgNO3
  • Suyun içinde gerçekleşen bir tepkimede, katı bir madde oluşuyorsa, oluşan bu katı çözeltinin dibine çöker.
    • Bu olaya çökelme, çöken katıya da çökelek denir.
  • Bir maddenin, katı olduğunu göstermek için, formülünün sağ alt köşesine “(k)” yazılır:
    • AgCl(k) : Katı AgCl
    • NaCl(k) : Katı NaCl
  • Çözünme ve çökelme tepkimelerini tanımak için, maddelerin formüllerine değil, formüllerin sağ altındaki şu ifadelere dikkat ederiz:
    • (suda) : Maddenin suda çözündüğünü ifade eder.
    • (k) : Maddenin katı halde olduğunu anlatır.
    • (s) : Maddenin sıvı halde olduğunu ifade eder.
    • (g) : Maddenin gaz halde olduğunu ifade eder.

Bu bir reklamdır:

Çözünme Tepkimeleri

  • Bir madde, tepkimeye katı, sıvı ya da gaz halinde girip suda çözünmüş olarak çıkıyorsa, bu tepkime bir çözünme tepkimesidir.
    • Tepkimeye giren maddelerin altında (k), (s) veya (g) vardır; ürünlerin altında (suda) ve (aq) vardır :
    • NaCl(k) → Na+(suda) + Cl(suda)
    • PbI2(k) → Pb2+(suda) + 2I(suda)
    • NaNO3(k) → Na+(suda) + NO3(suda)
  • Bir asit, baz veya tuz bileşği, suda çözünürse, suya iyonlarını verir.
    • HCl asitinin suda çözünmesi tepkimesi:
      • HCl(k) → H+(suda) + Cl(suda)
    • NaOH bazının suda çözünmesi tepkimesi:
      • NaOH(k) → Na+(suda) + OH(suda)
    • NaCl tuzunun suda çözünmesi tepkimesi:
      • NaCl(k) → Na+(suda) + Cl(suda)
  • Suya iyonlarını vererek çözünen maddeler, iyonal çözeltiler oluşturur.
    • İyonal çözeltiler, elektrik akımını ilettikleri için elektrolit maddelerdir.
  • Suda molekülleri halinde çözünen maddeler, moleküler çözeltiler oluşturur.
    • Metil alkolün süda çözünmesi tepkimesi:
      • CH3OH(s) → CH3OH(suda)
    • Glikozun suda çözünmesi tepkimesi:
      • C6H12O6(k) → C6H12O6(suda)
  • Moleküler çözeltiler elektrolit değildir.
  • İyonal çözünen bir maddenin, suda çözünmüş olduğunu ifade etmek için bazen formülünün altına (suda) yazılır ve bırakılır:
    • NaCl(suda) = Na+(suda) + Cl(suda)
    • AgNO3(suda) = Ag+(suda) + NO3(suda)

Çökelme Tepkimeleri

  • İyonal çözeltilerin tepkimesi sonucu, bir katı oluşuyorsa, bu tepkime bir çökelme tepkimesidir.
    • Tepkimeye girenler maddelerin altında (suda) veya (aq) vardır; ürünlerin altında bir tane (k) vardır, varsa; diğer ürünlerin altında (suda) ve (aq) vardır.
  • Çökelme tepkimelerinde, çökeleğin iyonlarından oluştuğu tepkimeye “net iyon denklemi” denir.
  • Çökelme tepkimelerinde, çökelmeye katılmayan iyonlara seyirci iyonlar denir.

Bu bir reklamdır:

Öğretici Örnek:

Önce bir çökelme tepkimesi izleyelim, sonra bu tepkimeyi anlamaya çalışalım:

Aşağıdaki vidyoda, Kurşun (II) nitrat çözeltisi üzerine, damla damla, Potasyum iyodür çözeltisi ekleniyor ve sarı renkli PbI2(k) katısı oluşuyor:

PbI2 Katısının Çökelme Tepkimesi
  • Sarı renkli PbI2 tuzunun çökelek oluştuğu çökelme tepkimesi şöyledir:
    • Pb(NO3)2(suda) + 2KI(suda)→ PbI2(k) + 2KNO3(suda)
  • Aynı tepkime aslında şöyle de yazılabilir:
    • Pb2+(suda) + 2NO3(suda) 2K+(suda) + 2I(suda)PbI2(k) + 2NO3(suda) + 2K+(suda)
  • Sadece çöken tuzun oluşmasına ait tepkime şöyledir:
    • Pb2+(suda) + 2I(suda) → PbI2(k) (Net iyon denklemi)
  • Yukarıdaki çökelme tepkimesinde seyirci iyonlar şunlardır:
    • K+
    • NO3

Yukarıdaki tepkimede gördüğümüz maddelerin kimyasal isimleri şöyledir:

  • Pb(NO3)2(suda) (Kurşun-II-nitrat çözeltisi) ve
  • KI(suda) (Potasyum iyodür çözeltisi)

karıştırılmış ve sonuçta:

  • PbI2(k) (Kurşun-II-iyodür katısı -sarı renklidir-) ve
  • KNO3(suda) (Potasyum nitrat çözeltisi)

oluşmuştur.

Başka çökelme tepkimeleri seyretmek için aşağıdaki vidyoyu izleyin.

Bu bir reklamdır:

Günlük Hayattan Çözünme-Çökelme Örnekleri

Çevremizde gerçekleşen bazı çökelme tepkimeleri şunlardır:

  • Çaya şeker attığımızda veya yemeğe tuz attığımızda bir çözünme tepkimesi gerçekleşir.
  • Su arıtma cihazlarında suyu arıtırken bazım maddeleri çökertilir, eksik olan maddeler suda çözünür.
  • Mağaralarda oluşan sarkıtlar ve dikitler, travertenlerde oluşan tortular, çaydanlıklarda oluşan kireç, birer çökelme tepkimesi ile oluşur.
  • Çamaşır veya bulaşık makinalarının rezistanslarında biriken kireç, çökelme tepkimesi ile oluşur.
  • Sert suların yumuşatılması işlemi bir çökelme tepkimesidir.
  • Deniz suyundan tuz elde edilmesi bir çökelme tepkimesidir.

DERSİN SONU

Kimya Özel Dersi Al

Yorum yaparak bize destek olabilirsiniz.

14 yorum “3. Kimyasal Tepkimeler ve Denklemler”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu kadar HTML serbest:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>