Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar 1. Bölüm

İçindekiler

Kimyanın Temel Kanunları

Dersin Özellikleri:

  • Seviye: Hiç Bilmeyenler İçin
  • Süre: 40 dakika
  • Gerekli Bilgiler:
  • Öğretmen:
    • Gökalp AY

Anlatılacak Başlıklar*:

  • Kimyanın Temel Kanunları
    • Kütlenin Korunumu Kanunu
    • Sabit Oranlar Kanunu
    • Katlı Oranlar Kanunu

* Konu anlatımı, örneklerle zenginleştirilmiştir.

Kimyanın Temel Kanunları

Kimyanın Temel Kanunları Nedir?

  • Kimyasal olayların nasıl gerçekleştiğini açıklayan kanunlardır.
  • Olayların kanunlarını bilmek, olayları kontrol etme gücü kazandırır.

“Pers kralı olmaktansa bir doğa yasası bulmayı yeğlerim.” (Democritus)

Kimyanın Temel Kanunları Hangileridir?

  • Kimyanın 3 temel kanunu vardır. Bunlar şunlardır:
    1. Kütlenin Korunumu Kanunu
    2. Sabit Oranlar Kanunu
    3. Katlı Oranlar Kanunu

Kimyanın Temel Kanunları

1. Kütlenin Korunumu Kanunu – 1774

Kütle (m)

  • Değişmeyen madde miktarına kütle denir.
  • Sembolü, “m” harfidir.
  • Kütlenin birimi “gram” ve katlarıdır.
  • Kütle, eşit kollu terazi ile ölçülür.

Kanun Kime Ait?

Antoine L. Lavoisier
Antoine L. Lavoisier

Kanun Ne Diyor?

  • Bir fiziksel veya kimyasal tepkimede, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi, ürünlerin toplam kütlesine eşittir.
    mgirenler = mürünler

Kanun Nerede Geçerlidir?

  • Bütün fiziksel ve kimyasal tepkimelerde geçerlidir.

Kimyanın Temel Kanunları

1. Kütlenin Korunumu Kanunu – 1774

Tepkime Nasıl Bir Şeydir?

  • Tepkime demek “olay” veya “reaksiyon” demektir.
    • Tepkimeler; tepkime denklemleri ile gösterilir.
    • Tepkime denklemlerinde, her zaman bir tepkime oku (→) vardır.
    • Farklı maddelerin aralarına “+ işareti” konulur.
    • Tepkimelerde, okun sol tarafındaki maddelere girenler, sağ tarafındaki maddelere ürünler denir.

Girenler → Ürünler

  • Girenler, tepkimeyi gerçekleştiren maddelerdir.
  • Ürünler, tepkime bittikten sonraki maddelerdir.
  • Bütün tepkimelerde, giren maddeler ürünlere dönüşür.

Fe + S → FeS

Kimyanın Temel Kanunları

1. Kütlenin Korunumu Kanunu – 1774

Örnek:

Demir (Fe) ile kükürt (S) elementleri aşağıdaki tepkimeye göre FeS (Demir II Sülfür) bileşiğini oluşturur.

Fe + S → Fes

Buna göre, bu tepkimede 21 gram demir ile 12 gram kükürt elementinin tam tepkimesinden en fazla kaç gram demir II sülfür bileşiği oluşur?



Kimyanın Temel Kanunları

1. Kütlenin Korunumu Kanunu – 1774

Örnek:

A + B → C + D

Yukarıdaki kimyasal tepkimeye 23 gram A maddesi ile 35 gram B maddesi katılmıştır.

Tepkime sonunda 5 gram D maddesi oluştuğuna göre, bu tepkimede kaç gram C oluşmuştur?



Kimyanın Temel Kanunları

1. Kütlenin Korunumu Kanunu – 1774

Örnek:

Mg + 1/2O2 → MgO

Yukarıdaki tepkime denkleminde, Magnezyum (Mg) metali, havadaki oksijen (O2) gazı ile yanarak, MgO (Magnezyum oksit) bileşiğine dönüşüyor.

Tepkimede 12 gram magnezyumun yanmasından 20 gram magnezyum oksit bileşiği elde ediliyor. Buna göre, bu tepkimde kaç gram oksijen gazı harcanmıştır?



Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Kanun Kime Ait?

Joseph Proust
Joseph Proust

Kanun Ne Diyor?

  • Bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında sabit bir oran vardır.

Kanun Nerede Geçerlidir?

  • Bu kanun, bütün bileşiklerde geçerlidir.

Bileşik Nedir?

  • Elementleri sembollerinden, bileşikleri formüllerinden tanırız.
    • H2O : Su
    • NaCl : Yemek tuzu veya sodyum klorür
    • FeS : Demir-II-sülfür
    • CO2 : Karbon dioksit

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Öğretici Örnek:

Mesela; X2Y formülüne sahip bir bileşik olsun. Bileşikteki X elementi ile Y elementi arasındaki kütlece sabit oran şöyle olsun:

Sabit Oranlar Kanunu

Demek ki:

  • Bileşikteki X elementi 3 gram ise;
    • Y elementi 5 gramdır.
    • Bu durumda bileşik (3+5) 8 gram olur.
  • Bileşikteki X elementi 30 gram ise (Oranın 10 katı);
    • Y elementi 50 gramdır.
    • Bileşik toplam 80 gram olur.
  • Bileşikteki X elementi 15 gram ise (Oranın 5 katı);
    • Y elementi 25 gramdır.
    • Bileşik toplam 40 gram olur…

  • X2Y bileşiği elde etmek için 3 gram X elementi kullanıyorsak;
    • Y elementi mutlaka 5 gram olmalıdır.
  • 8 gram X2Y bileşiği elde etmek istersek;
    • 3 gram X ve
    • 5 gram Y elementini tepkimeye sokmalıyız.
  • 8 gram X2Y bileşiğinin;
    • 3 gramı X elementi,
    • 5 gramı Y elementidir…

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Bileşikteki Sabit Oran Nasıl Hesaplanır?

  • Bileşiğin formülüne bakılır.
  • Atomların ağırlıklarına bakılır.
    • Bileşik formülündeki atomların ağırlıkları, sorunun sonunda ve parantez içinde verilir.

Örnek:

CO2 (Karbon dioksit) bileşiğinde, C (Karbon) ve O (Oksijen) arasındaki sabit oran kaçtır? (C:12, O:16)

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Örnek:

CO2 (Karbon dioksit) bileşiğinde, C (Karbon) elementinin kütlesinin, bileşiğin toplam kütlesine oranı kaçtır? (C:12, O:16)

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Örnek:

36 gram H2O bileşiğinde 4 gram hidrojen (H) vardır.

Bu durumda bu bileşikteki elementlerin sabit oranı kaçtır?

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Örnek:

Fe2O3 bileşiğinde, kütlece %30 oksijen atomu bulunmaktadır.

Buna göre Fe2O3 bileşiğindeki mFe / mO oranını bulunuz.

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Örnek:

H2O üretmek için hidrojen (H) ve oksijen (O) gazları tepkimeye sokuluyor. Tepkimede 30 gram H elementi kullanılıyor.

Artan olmaması için, oksijenden kaç gram kullanılmalıdır? (H:1, O:16)

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Örnek:

MgO bileşiğinin kütlece %40’ı oksijendir. Buna göre:

a) 18 gram Magnezyum ile kaç gram Oksijenin tepkimeye gireceğini hesaplayınız.
b) 75 g MgO bileşiğinde kaç gram Magnezyum ve Oksijen olur?

Kimyanın Temel Kanunları

2. Sabit Oranlar Kanunu – 1799

Örnek:

NH3 (Amonyak) bileşiğinde, elementlerin kütlece birleşme oranı H/N = 3/14 tür.

Buna göre, eşit miktardaki azot (N) ve hidrojenden (H) 85 gram Amonyak elde edildiğine göre hangi elementten kaç gram artar?

Kimyanın Temel Kanunları

3. Katlı Oranlar Kanunu – 1804

Kanun Kime Ait?

John Dalton - Dalton Atom Modeli
John Dalton – Katlı Oranlar Kanunu

Kanun Ne Diyor?

  • Aynı iki elementten oluşan, iki farklı bileşikte, elementlerin birinin miktarı eşitken, diğer elementin miktarları arasında katlı bir oran vardır.

Kanun Nerede Geçerlidir?

  • Bileşik çiftlerinde geçerlidir.
  • Bileşik çiftlerinin şu özellikleri taşıması gerekir:
    • Aynı elementlerden oluşmalı
    • 2 tür element olmalı
    • Sadeleşmişformülleri mutlaka farklı olmalıdır (Katlı oran hiç bir zaman 1 çıkamaz.).

Örnek:

I) H2O ve CO2
II) H2SO4 ve H2SO3
III) C2H4 ve C3H6
IV) CH4 ve C3H8

Yukarıdaki bileşik çiftlerinden hangileri, Katlı Oranlar Yasasına uyar?

Kimyanın Temel Kanunları

3. Katlı Oranlar Kanunu – 1804

Katlı Oran Nasıl Hesaplanır?

  • Bir element eşitlenir, diğer elementin katlı oranı bulunur.

Örnek:

CH4 ve C3H8 bileşiklerinde, Karbonlar (C) arasındaki katlı oran kaçtır?






Kimyanın Temel Kanunları

3. Katlı Oranlar Kanunu – 1804

Örnek:

I. BileşikII. Bileşik
Bileşiğin formülüN2O3NO2

Yukarıdaki tabloda verilen bileşikler için;

a) Aynı miktarda Oksijen (O) ile birleşen Azotlar (N) arasındaki katlı oran nedir?
b) Aynı miktarda Azot (N) ile birleşen Oksijenler (O) arasındaki katlı oran nedir?

Kimyanın Temel Kanunları

3. Katlı Oranlar Kanunu – 1804

Örnek:

Karbon (C) ve Hidrojenden (H) oluşmuş iki farklı bileşik için şu bilgiler veriliyor:

I. Bileşikte, 24 gram C ve 8 gram H vardır.
II. Bileşikte, 36 gram C ve 4 gram H vardır.

Bu bilgilere göre, I. bileşikteki Hidrojenin, II. bileşikteki Hidrojene katlı oranı kaçtır?

Kimyanın Temel Kanunları

3. Katlı Oranlar Kanunu – 1804

Örnek:

24 gram C ve 4 gram H elementleri tamamen birleşerek C2H4 bileşiğini oluşturmaktadır.

Aynı elementlerin oluşturduğu başka bir bileşikte 12 gram C ile 3 gram H elementi birleştiğine göre bu bileşiğin formülü aşağıdakilerden hangisi olur?

A) CH4
B) C3H8
C) C2H6
D) C4H8
E) C3H6

Kimyanın Temel Kanunları

3. Katlı Oranlar Kanunu – 1804

Örnek:

Katlı Oranlar Kanunu

Kükürt (S) ve Oksijen (O) elementlerinin oluşturduğu faklı iki bileşikte, elementlerin birleşen kütleleri grafikte verilmiştir. Grafiğe göre;

a) Aynı miktar Oksijen ile birleşen Kükürt miktarları arasındaki katlı oran nedir?
b) 8 gram Kükürt içeren I. ve II. bileşiklerin kütlelerini hesaplayınız.

Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar

I. Bölüm
(Kimyanın Temel Kanunları)

Bitti 🙁