Atom ve Periyodik Sistem 1. Bölüm

Atom Modelleri

Dersin Özellikleri:

  • Seviye: Hiç Bilmeyenler İçin
  • Süre: 40 dakika
  • Gerekli Bilgiler:
    • Bir kimya ön bilgisi gerektirmez.
  • Öğretmen:
    • Gökalp AY

Anlatılacak Başlıklar*:

  • Atom Modelleri
    • Dalton Atom Modeli
    • Thomson Atom Modeli – Üzümlü Kek Modeli
    • Rutherford Atom Modeli – Çekirdekli Atom Modeli
    • Bohr Atom Modeli – Katmanlı Atom Modeli

* Konu anlatımı, örneklerle zenginleştirilmiştir.

Atom Modelleri

Atom Modeli Nedir?

  • Deneysel gözlemlere dayanarak, atomun yapısını ve davranışını akılcı bir biçimde açıklayan şekillere ve özelliklere atom modeli denir.
  • Daha basit bir ifade ile, bilim adamları, atomu bize tarif edebilmek için atom modelleri ortaya atmışlardır.
  • Tasarlanan her atom modeli aslında, o modeli tasarlayan bilim adamının kafasındaki atom şeklini gösterir.

Başlıca Atom Modelleri Hangileridir?

  • Kronolojik sıraya göre, başlıca atom modelleri şunlardır:
    1. Dalton Atom Modeli
    2. Thomson Atom Modeli
    3. Rutherford Atom Modeli
    4. Bohr Atom Modeli
    5. Modern Atom Teorisi (Bulut Modeli)

Atom Modelleri

1. Dalton Atom Modeli

Dalton Atomu Nasıl Hayal Etti?

Dalton Atom Modeli

Dalton Atom Modeli

  • Maddeler atomlardan oluşur. (Doğru)
  • Atomlar çok küçüktür. (Doğru)
  • Atomlar küre şeklindedir. (Doğru)
  • Atomların içi doldur ve parçalanamazlar. (Yanlış)
  • Atomlar yoktan var edilemez, varken yok edilemez. (Doğru)
  • Atomlar başka bir atoma dönüşemez. (Yanlış)

  • Kimyasal tepkimelerde atom türü ve sayısı korunur. (Doğru)
  • Bir elementin bütün atomları büyüklük, şekil ve kütle bakımından özdeştir. (Yanlış çünkü izotop atomlar var.)
  • Farklı element atomları birbirinden farklıdır. (Doğru)
  • Farklı element atomlarının belirli oranda birleşmesinden bileşikler oluşur. (Doğru)

Atom Modelleri

2. Thomson Atom Modeli

Thomson Atomu Nasıl Hayal Etti?

Thomson Atom Modeli

Thomson Atom Modeli

  • Atomlarda pozitif ve negatif yükler vardır. (Doğru)
  • Elektron adı verilen negatif (-) yüklü tanecikler, pozitif yüklü atomun içinde homojen olarak dağılmıştır. (Yanlış)
  • Atomdaki negatif (-) yük miktarı, pozitif (+) yük miktarına eşit olup atomlar yük bakımından nötrdür. (Doğru)
  • Elektronların kütlesi atomun kütlesi yanında ihmal edilebilecek kadar küçük olduğu için atomun kütlesini pozitif yükler oluşturur. (Kısmen doğru)
  • Atomlar çapları yaklaşık 10-8 cm olan kürelerdir. (Doğru)
Üzümlü Kek - Thomson Atom Modeli
Üzümlü Kek – Thomson Atom Modeli Üzümlü Keke Benzetilir

Atom Modelleri

3. Rutherford Atom Modeli

Rutherford’un Deney Düzeneği

  • Rutherford aşağıdaki deneyi yapmıştır:
Rutherd Atom Modeli - Deney
Rutherford’un Yaptığı Deney
Deneyi İzle (2:28)

Deney ve Sonucu

  • Deneyde; çok çok çok ince bir altın levha ve alfa (α) ışınları kullanılmıştır.
  • Alfa ışınları, altın levha üzerine fırlatılmıştır.
  • Fırlatılan alfa taneciklerinin, altın levhadan geçtikten sonra nereye çarptığını görmek için altın levhanın etrafı, bir metal ile sarılmıştır.
    • Altın levhanın etrafını saran bu metalin yüzeyi ZnS (Çinko sülfür) ile boyanmıştır.
    • Çünkü alfa ışını, ZnS boyaya çarptığında bu boyada iz bırakan bir ışındır.

Atom Modelleri

3. Rutherford Atom Modeli

Rutherford Atomu Nasıl Hayal Etti?

Rutherford Atom Modeli
Rutherford Atom Modeli

Rutherford Atom Modeli

  • Atomda pozitif yükün tümü, çekirdekte toplanmıştır.
  • Çekirdeğin çapı yaklaşık 10-12 ile 10-13 cm‘dir ve atomun büyük bir kısmı boşluktur.
  • Elektronlar, çekirdeğin etrafındaki boşlukta bulunur.
  • Çekirdekteki (+) yük miktarı bir elementin tüm atomlarında aynıdır, farklı element atomlarında farklıdır.
  • Elektron sayısı proton sayısına eşittir.
  • Pozitif yüklerin toplam kütlesi, atomun kütlesinin yaklaşık yarısı kadardır. Diğer yarısı???
  • Elektronların neden çekirdeğe düşmediğini açıklayamamıştır.
  • Yüksüz taneciklerin (nötron) varlığını öngörmesi bu modelin başarısıdır. Nötronların varlığını 1932’te James Chadwick (Ceymis Çedvik) kanıtlamıştır.

Atom Modelleri

4. Bohr Atom Modeli

Bohr Hangi Deneyi Yapmış?

  • Atoma enerji vermiştir, bu enerjiden, elektronların nasıl etkilendiğini incelemiştir.
  • Bohr Atom Modeli ile ilgili kavramlar:
    • Absorbsiyon
    • Emisyon
    • Temel/Uyarılmış Hal
    • Spektrum

Absorbsiyon-Emisyon

Uyarılımş Atom - Bohr Atom Modeli
  • Enerji alma olayına absorbsiyon denir.
  • Alınan enerjinin ortama geri verilmesine emisyon denir.
  • Enerji absorbe eden elektron üst yörüngelere çıkar.
  • Emisyon yapan elektron alt yörüngelere iner.

Temel Hal-Uyarılmış Hal

  • Enerji absorbe etmemiş atom temel haldedir.
  • Enerji absorbe etmiş atom uyarılmış haldedir.

Atom Modelleri

4. Bohr Atom Modeli

Spektrum

  • Atomun emisyon yaparak yaydığı ışık ya da ışınlara spektrum denir.
    • Spektrumlar, perdede yada ekranda bıraktıkları izlerden tanınır.
  • Atomlardan iki tür spektrum elde edilir. Bunlar:
    1. Sürekli spektrum
    2. Çizgili spektrum

1. Sürekli Spektrum

  • Başladığı yerden bittiği yere kadar hep aydınlıktır.
    • Prizmadan beyaz ışığı geçerse, perdede sürekli spektrum oluşur.

Sürekli Spektrum - Bohr Atom Modeli

2. Çizgili Spektrum

  • Aydınlık-aydınlık-karanlık-aydınlık-… şeklinde oluşan spektrumlardır.
    • Atomların emisyon-absorbsiyon spektrumları böyledir.
Çizgi Spectrumu - Bohr Atom Modeli

Atom Modelleri

4. Bohr Atom Modeli

Bohr Atomu Nasıl Hayal Etmiştir?

Yörüngeler - Bohr Atom Modeli

Bohr Atom Modeli

  • Elektronlar yörüngelerde bulunur.
    • Yörüngelere; enerji düzeyi (seviyesi), katman veya kabuk denir.
  • Çekirdekten daha uzak yörüngenin enerjisi daha büyüktür.
  • Elektronların çekirdeğe en yakın olduğu hal temel haldir.
    • Temel hâlde atom kararlıdır ve ışın yaymaz.
  • Elektronlar, enerji alırlarsa uyarılmış hâl oluşur.
    • Uyarılmış hâl kararsızdır.
    • Kararlı olmak için aldığı enerjiyi ışıma olarak geri verir ve spektrum saçar.
    • Yayılan ışığın enerjisi, elektronun uyarılmış hali ile temel hali arasındaki enerji farkına eşittir.
Bhor Atom Modelini Gör (10 s)

Atom Modelleri

5. Modern Atom Teorisi

Bohr Atom Modelinin Eksikleri?

  • Bohr Atom Modeli, sadece tek elektronları atom veya iyonların yapısını açıklayabilmektedir.
  • Elektronların hareketi ile ilgili olarak yanlışları vardır.

Modern Atom Teorisi Nedir?

  • Günümüzde geçerli olan atom teorisidir.
  • Kimya 11 konusudur.

Atom ve Periyodik Sistem

I. Bölüm
(Atom Modelleri)

Bitti 🙁